این رشته که در ایران بیشتر به نام «انسان‌شناسی» شناخته می‌شود، از چهار حوزه و گرایش وسیع «انسان‌شناسی فرهنگی»، «انسان‌شناسی زیستی»، «انسان‌شناسی باستان‌شناختی» و «انسان‌شناسی زبان‌شناختی» تشکیل می‌شود. آنچه شما در دوره چهار ساله کارشناسی می‌خوانید، همان انسان‌شناسی فرهنگی است؛ اگرچه درباره دیگر شاخه‌های این رشته نیز دروسی را خواهید گذراند. اما به‌طور کلی به یاد داشته باشید که چه در زبان فارسی و چه در دیگر زبان‌ها وقتی اصطلاح انسان‌شناسی به تنهایی به کار می‌رود، منظور همان شاخه فرهنگی آن است.

موضوع محوری در این رشته، مطالعه فرهنگ و درک دلایل تفاوت‌ها و شباهت‌های فرهنگی در جوامع و گروه‌های گوناگون است. تصوری نادرست درباره مردم‌شناسی یا همان انسان‌شناسی در ایران وجود دارد که آن را دانش گردآوری آداب و رسوم، بازی‌ها، داستان‌های عامیانه و خرافات و... می‌داند. در تصوری دیگر، انسان‌شناسی را دانش مطالعه فرهنگ‌های روستایی و عشایری و جامعه‌شناسی را دانش مطالعه فرهنگ‌های شهری می‌دانند اما هر دو این تصورات نادرست است. واقعیت اینست که انسان‌شناسی از همان آغاز پیدایش در غرب (به‌ویژه در امریکا، انگلستان و فرانسه به‌عنوان سه خاستگاه اصلی این دانش) هم کاربردی بود و هم نظری. امروزه نیز این دانش در بیش از چهل حوزه مختلف به مطالعه و بررسی می‌پردازد که برخی از آنها عبارت است از: انسان‌شناسی پزشکی، انسان‌شناسی سیاسی، انسان‌شناسی ورزش، انسان‌شناسی موسیقی، انسان‌شناسی هنر، انسان‌شناسی گردشگری، انسان‌شناسی صنعتی، انسان‌شناسی دین، انسان‌شناسی فیلم و سینما، انسان‌شناسی علم، انسان‌شناسی کار و مشاغل، انسان‌شناسی اقتصادی، انسان‌شناسی جنسیت، انسان‌شناسی محیط زیست و... . بنابراین شما به هر حوزه‌ای که علاقه داشته باشید، به راحتی می‌توانید در رشته انسان‌شناسی به آن حوزه وارد شده و فعالیت کنید. در هر یک از این حوزه‌ها شما نقش فرهنگ را در شکل‌گیری، تداوم و رشد یا افول آن حوزه بررسی می‌کنید. برای نمونه یکی از فعالیت‌هایی که انسان‌شناسان حوزه سینما انجام می‌دهند، بررسی دلایل فرهنگی گرایش مردم یک جامعه به ژانر و گونه‌ی خاصی از فیلم‌هاست. همچنین آنها نقش فیلم و سینما را در تغییرات فرهنگی یک جامعه نیز مطالعه می‌کنند. چندین دانشگاه در ایران دانشجویان را برای دوره‌های کارشناسی و ارشد این رشته پذیرش می‌کنند. دوره دکترای این رشته نیز در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برقرار است.
 

این رشته که تا چندی پیش «مدیریت جهانگردی» نام داشت، در دو دهه اخیر به رشته‌ای پر طرفدار در دانشگاه‌ها تبدیل شده و هر ساله متقاضیان زیادی را به خود جذب می‌کند. دانشجویان این رشته در دوران کارشناسی دروس مختلفی از اقتصاد تا تاریخ، از فرهنگ تا جغرافیا و از جامعه‌شناسی تا مردم‌شناسی را می‌گذرانند تا بتوانند در آینده از همه ظرفیت‌ها برای توسعه گردشگری کشور استفاده کنند.

دانش‌آموختگان گردشگری پس از فارغ‌التحصیلی می‌توانند در مشاغلی همچون مدیریت دفاتر گردشگری، راهنمای تور، کارشناس گردشگری در برخی نهادهای دولتی (همچون بخش گردشگری ادارات میراث فرهنگی) مشغول شده و یا در سایت‌ها و روزنامه‌های مرتبط با گردشگری که شمارشان در ایران روز به روز بیشتر می‌شود، به نویسندگی بپردازند. ضمن آنکه پژوهش در زمینه ابعاد گوناگون گردشگری نیز می‌تواند برای نهادها و سازمان‌های دولتی و خصوصی جذاب باشد. دانشجویان مقطع کارشناسی از هم‌اکنون می‌توانند تصمیم بگیرند که در دوره ارشد، گرایش «بازاریابی گردشگری» بخوانند یا «برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری». دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران (در بابلسر) در هر دو گرایش در مقطع ارشد دانشجو می‌پذیرد. البته دو گرایش دیگر هم در مقطع ارشد علوم اجتماعی وجود دارد که یکی «برنامه‌ریزی گردشگری» است و دیگری «گردشگری مذهبی». هر دو گرایش در دانشکده‌های علوم اجتماعی کشور دایر است.
 

 از جمله رشته­های دانشگاه مازندران است که در سال 1396 در دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چالوس راه­اندازی شد. هر ساله دانشجویانی در این رشته در مقطع کارشناسی پذیرفته می­شوند. هم­اکنون، تعداد چهار عضو هیئت علمی به­صورت تمام­وقت به­ همراه تعدادی مدرس به­صورت پاره­وقت، تدریس دروس این رشته را به عهده دارند. دانشجویان در سال اول این مقطع با دروس پایه­ ای رشته زبان انگلیسی آشنا می­شوند و مهارت­هایی را در مکالمه، نگارش و خواندن زبان انگلیسی بدست می­آورند. در سال­های بعدی، دروس تخصصی رشته و مهارت ترجمه متون متفاوت در عمل به دانشجویان آموزش داده می­شود. در کنار کلاس­ها و دروس نظری، فعالیت­هایی همچون: برگزاری کارگاه­ها، سخنرانی­های تخصصی و غیرتخصصی جهت تعامل اساتید با دانشجویان و تبادل اطلاعات برگزار می­گردد. تلاش می­شود تا دانشجویان تا حد ممکن با دنیای وسیع ترجمه آشنا شوند و بتوانند نیازهای بازار ترجمه را تا حدی پاسخگو باشند. هر ساله، تعدادی از دانشجویان این دانشکده در مقطع کارشناسی­ارشد رشته مطالعات ترجمه در دانشگاه­های برتر ایران پذیرفته می­شوند.
 

رشته هنرهای صناعی از جمله رشته­هایی است که از زیرگروه­های هنرهای تجسمی محسوب می­شود و در دانشگاه­های ایران در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد ارائه می­گردد. این رشته با محوریت آشنایی با فرهنگ و تمدن ایران زمین و اعتلای آن در پرتو آموزش و تمرین در رشته­ های مختلف هنرهای سنتی در محیط­های علمی و فرهنگی و هنری دانشگاهی عرضه می­گردد که ترویج فرهنگ­های ملی و معنوی و نیز تقویت آداب و رسوم و انواع فرهنگ­های بومی و منطقه­ای اقوام مختلف ایران زمین و آگاهی از سیر تحول فرهنگ و هنر و ارتقای کیفیت هنرهای سنتی دیرین را در پی­ خواهد داشت. این رشته شامل انواع گرایشات فلز، آبگینه، خاتم، گره­چینی، سفال، کاشی و نساجی سنتی می­باشد که از میان آن­ها نساجی سنتی به عنوان یک هنر پر رونق و کاربردی در همه اعصار و سرزمین­ها جایگاه ویژه­ای را به­خود اختصاص داده است. این حرفه در تمام سرزمین­ها در درجه اول به عنوان تأمین­ کننده نیازهای اولیه هر انسانی به پوشاک و منسوجات در زندگی همچنین با رشد خلاقیت­های صنعتگران و گسترش استعدادهایشان در طول زمان همراه بوده است که موجب اعتلای منسوجات کاربردی و ارزش آن گردیده و این امر در ایران به ویژه بعد از ورود اسلام با رویکرد مسئله حفظ حجاب و پوشش فردی و اجتماعی به دلیل فراهم بودن زمینه­ های لازم برای توسعه کاربرد منسوجات در تمام مراحل پرورش الیاف و طراحی و تولید منسوجات به ویژه تحت حمایت پادشاهان و فرمانروایان با هدف عرضه ارادت خود به فرماندهان خود و یا فرمانروایان سایر سرزمین­ها در قالب خلعت، رواجی فوق­العاده یافته و به حد اعلای شکوفایی رسیده است. امروزه نیز نساجی سنتی به عنوان یک هنر پر طرفدار هم از منظر کاربردی و هم به عنوان آثاری زینتی در زندگی افراد در دانشگاه­ها و دانشکده ­های هنر در زیرمجموعه هنرهای صناعی، رونقی وافر یافته و امید می­رود که با تلاش دولتمردان و هنر آفرینان در این زمینه همواره بر اعتلای جایگاه و ارزش این هنر سنتی کاربردی افزوده گردد.
 

باستان‌شناسی مهم‌ترین وسيله شناخت گذشته، از هزاره‌های دور تا امروز، به‌عنوان يكي از ساختارهاي بنيادين هويت فرهنگي به‌شمار می‌آید. اين شناخت، درك جامعه امروز را ممكن ساخته به طراحي آینده‌ای درست می‌انجامد. از اين ديدگاه باستان‌شناسی جايگاه علمي ـ نظري و كاربردي ممتازي دارد. باستان‌شناسی با رهيافتي علمي و میان‌رشته‌ای بر پايه آثار مادی مدفون در دل خاك و آب و همچنین آثار مشهود، به بازسازي رفتار فرهنگي انسان از دوران پیش‌ازتاریخ تا به امروز می‌پردازد. در اين راستا يك اثر و يا يك پديده و موضوع نه به‌تنهایی ولي در ارتباط با آثار و پدیده‌های ديگر معني پيدا می‌کند و در قالب يك مجـموعه براي بازسازي پدیده‌های ناشي از رفتار فرهنگي بار مطالعاتي به خود می‌گیرد. بازسازي فرهنگ مادي به درك فن‌آوری و سير تحول آن در زمینه‌های متعدد و مختلف زندگي انسان مثل كشاورزي، صنعت، آبياري و آب‌رسانی، شكار، دام‌پروری، تغذيه، ارتباطات، مهاجرت، حمل‌ونقل، تجارت، معماري و عمران و موارد بسيار ديگر منجر می‌شود و درنهایت به بازسازي روند اقتصادي، سياسي، اجتماعي، مذهبي، فرهنگي و غيره می‌انجامد. بدين ترتيب گستره حوزه پژوهش‌های باستان‌شناختی، اين رشته پويا، درواقع به همان گستردگي ابعاد مادي و معنوي زندگي انساني است، در تمام جهان و از آغاز زندگي او تا به امروز. باستان‌شناسی به‌عنوان دانشي نوين، از يك قرن و نيم پيش تحولي بس چشمگير داشته و همگام با پيشرفت سريع علوم ديگر بخصوص علوم پايه و علوم تجربي و طبيعي هرروز به چشم‌اندازهای جديد دست می‌یابد. وسعت سرزمين ايران، قدمت فرهنگي و تمدني چند هزارساله آن و درنتیجه تعدد و تنوع فرهنگ‌ها و محوطه‌ها و آثار فرهنگي اين سرزمين ايجاب می‌کند كه باستان‌شناسی ايران از توان بالقوه بسيار بالايي برخوردار باشد. گروه باستان‌شناسی دانشگاه مازندران با وقوف بر اين مسئله تمامي توان خود را به كار گرفته است تا همگام با تحولات عظيم و شگرف و پرشتاب در اين رشته و با توجه خاص به توسعه كيفي آن، تحولي بنيادي پديد آورده و در راستاي پيشرفت متوازن همه علوم و بخصوص علوم انساني كه بی‌تردید تعادل فرهنگي جامعه بدان بستگي دارد گام بردارد. دوره آموزشی کارشناسی باستان شناسی چهار سال (8 نیمسال) است که از این میان یک نیمسال به طور کامل به کاوش باستان‌شناسی اختصاص دارد. پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی باستان‌شناسی از سال 1383 در دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دانشگاه مازندران آغاز شد و تا به امروز ادامه دارد. لازم به ذکر است که مقاطع کارشناسی ارشد و دکتر باستان‌شناسی نیز در دانشگاه مازندارن (در دانشکده هنر و معماری) دایر است.
 

فارغ التحصیلان رشته هنر اسلامی ضمن شناخت نسبت به مبانی نظری و عملی موجبات احیاء و تقویت و تحکیم هنر اسلامی را فراهم می­سازند و در بررسی، تحلیل و شناخت طرح­ها و نقوش اصیل و نسبت آنها با فرهنگ و تفکر اسلامی توانایی­های لازم را به دست می­آورند .مجموعه هنرهای کتاب آرایی (کتابت، نگارگری، تذهیب، تشعیر، جلدسازی و ...) یکی از ارکان اصلی هنر اسلامی و هنرهای سنتی ایران است که آگاهی از ویژگی های آن می‌تواند در شناخت جنبه‌های مختلف هنر و تمدن ایرانی- اسلامی تاثیر بسزایی داشته باشد.  حفظ و زنده نگاه داشتن رشته کتابت و نگارگری در گرو تعلیم و انتقال این میراث گران بها به دانشجویان و علاقه مندان آن است که با توجه به ذخایر فراوان گنجینه ها و استادان صاحب نام، می تواند حرکتی گسترده را در جهت رونق بخشیدن به کمال هنرهای سنتی ایجاد و در عرصه های جهانی هنری نیز برای ایران اسلامی افتخارات تازه ای را مطرح کند. مقطع کارشناسی ارشد هنر اسلامی (گرایش مطالعات کتابت و نگارگری) با هدف تربیت افراد متخصص و ارتقاء دانشجویان این رشته در زمینه مبانی نظری و مطالعات تخصصی  این حوزه از سال 1402  در دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دانشگاه مازندران تأسیس شده و پذیرش دانشجو دارد.